Кызылда калчаага удур каратинни чарлаан соонда, кижиниң кадыынга болгаш амы-тынынга айыылдыг аарыгны чок кылып, ооң нептерээрин болдурбас комплекстиг хемчеглерни чорудуп, чон-биле ажылды күштелдиргенинден бээр бир ай чеде берген.
Ветеринария албанының дыңнадытканы болза, хоорайның "Төп кезээ", "Восток", "Свороток", "Спутник", "Южный", "Пентагон", "Правый берегде" Правобережная биле Мостовая кудумчулары калчаа аарыының талазы-биле чогумчалыг эвес микрорайоннар санынче кирген. Албанның специалистери чогумчалыг эвес зонада 5900 хире чер бажыңнарны кезээн. Үш муң ажыг азырал амытаннарны: 2291 ытты, 745 диисти, 5 баш мыйыстыг бода малды тараан.
Специалистер тайылбырлап турза-даа, чамдык азырал амытаннар ээлери тарыышкындан ойталаан. Амгы үеде ветерианар эмчилер хөй аалдыг бажыңнарны база ойталаан ээлериниң адрестерин катап эргип турар. Кызылда азырал амытынын тарыдарындан ойталап турар кижилерниң саны бөгүнде 230 кижи четкен. Россияның ветеринарлыг хоойлужудулгазында киир бижитинген айыылдыг аарыгдан бодунуң амытанын ээзи тарыдар хүлээлгелиг деп айытканын Ветеринария албанының удуртукчузу Алексей Ооржак сагындырган. Ам тарытпаан дириг амытыннарның ээлери-биле Роскөдээ ажыл-агый хайгааралының территориалдыг органы база Кызыл хоорайның административтиг комиссиязы ажылдаар. Ооң түңнелинде дириг амытанны албадал-биле тарыыр апаар. Бир эвес тарытпаан азырал амытан калчаа аарый бергеш, кижиге чыпшырып каанындан, ол кижи аарааш чок болган таварылгада, кеземче харыысалгазынга онаажыр.
Дыштаныр хүннер чокка, хүннүң-не 9-тан 19 шакка чедир бажыңнарны болгаш квартираларны кезип турар. Кыска үе дургузунда шупту дириг амытаннар ээлерин эргиптер дээш, Кызылдың ветеринарларынга дузалажыр кылдыр коллегаларын хаара туткан. Тываның ветеринария лабораториязының специалистери, Республиканың ветеринария төвүнүң эпизоотиктиг байдалга удур отряды, Кызылче түр када сургакчылаткан Таңды, Чаа-Хөл, Чеди-Хөл, Каа-Хем база Кызыл филиалдарының ветеринар эмчилери бадылаттынган график-биле хоорайда ажылдап турар.
Ооң-биле чергелештир улуг тайылбыр ажылдары чоруп турар. Хоорайның чурттакчыларынга калчаа аарыы деп чүл, дириг амытаннарга болгаш кижилерге ооң айыылын, аарыгдан камгаланырын тайылбырлаан хуудустарны үлээн. Хоорай чурттакчыларынга алды муң ажыг саазыннар тараан. Тываның көдээ ажыл-агый техникумунуң студентилери оларны үлээринге дузалажып турар. ТывКУ студентилери “Хорриот” системаже ыттарны, диистерни киир бижиир ажылда хаара туттунган.
Октябрьның 29-та Тываның ветеринария лабораториязының эксперттери Кызылдың девискээринден туткан ээзи чок ийи ыттан калчаа аарыын илереткен, ноябрь 6-да Омскиниң эртем-шинчилел институду аарыгны бадыткаанын сагындыраал. Ноябрь 18-те тус черниң чурттакчыларының дыңнадыы-биле, ол-ла черден база бир аарыг ытты туткан.
Тыва Республиканың Баштыңы Владислав Ховалыгның айтыышкыны езугаар октябрь 30-ден эгелеп Кызыда калчаа аарыынга карантинни чарлаан. Республика Чазааның чанында эпизоотиктиг онза байдалга удур комиссия ажылдап, шупту ажылдарны дүүштүрүп, шиитпирлерни үндүрүп турар. Вице-премьер Уран-оол Ондар ол органны удурткан. Ооң составында республиканың Көдээ ажыл-агый яамызының, Ветеринария албанының, Тываның ветлабораториязының, Юстиция база Саң-хөө яамыларының, Күраңныырхайгаарал комитединиң, ХК база ОБ албанының, регионда Росхереглелхайгааралы биле Роскөдээ ажыл-агый хайгааралының девискээр эргелелдериниң удуртукчулары кирген.
Бо неделяда эрткен Чазактың ээлчеглиг хуралында, ээзи чок ыттар ниитилелге айыылды тургузуп эгелээр болза, регион деңнелинге шыңгыы хемчегни алыр дугайында хоойлу төлевилелин хүлээп алган. Дириг амытаннарга хамаарыштыр амгы чурумче өскертилгелерни киирерин саналдаан Роспотребнадзорнуң Тывада эргелелиниң удуртукчузу Людмила Салчак тургустунган бо байдалда кожа регионнарның арга-дуржулгазын өөренип көөрүн айыткан. Бо инициативаны республиканың Дээди Хуралынга көргеш, бадылаар кылдыр чоруткан.