Ноябрь 20-де Э.М. Примаков аттыг гимназияга Бүгү-россияның ада-иелер комитединиң ийиги хуралы болуп эрткен. Аңаа ада-иелер ниитилелиниң инициативалар мөөрейиниң түңнелдерин үндүрүп, тиилекчи төлевилелдерни адаан, ол ышкаш органның ажылының мурнады көөр угланыышкыннарын тодараткан.
Россия Федерациязының 78 субъектилеринден 200 ада-ие комитеттери, ооң иштинде Тыва Республикадан 2 комитет төлевилелдерин боттандырарынга акша шаңналын алыр. Мөөрейни Россия Федерациязының Өөредилге яамызының деткимчези-биле Россияның “Билиглер” ниитилели организастаан.
Тыва Республиканың Тожу кожуунда Л.Б. Чадамба аттыг Тоора-Хем ниити өөредилге школазының ада-ие комитединиң инициативазы жюриниң бедик үнелелин ап, 500 муң рубль акша шаңналын алган. «Тожу: өг-бүле болгаш культуразы» өг-бүле фестивалының төлевилели «Сагыш-сеткил-мөзү-бүдүш кижизидилгези» номинацияга тиилээн. Фестиваль тожуларның аңгы-аңгы салгалын культура өнчүзүнүң темазы-биле каттыштырар: уруглар болгаш улуг улус национал ус-шеверлелдиң мастер-класстарынга киржип, иви малдың сүдүнден аъш-чемни белеткээрин шиңгээдир.
“Күш-ажыл кижизидилгези” номинацияга республиканың база бир төлевилели – Сүт-Хөл кожууннуң Суг-Аксы школазының “Ада-иениң этно-мастерскаязы” тиилээш, 500 муң рубльге төлептиг болган. Авторларның бодалдары-биле 5-11 класстың өөреникчилери ада-иелеринден аът дериг-херекселдерин, тыва хөгжүм херекселдерин база бажың эдилелдерин кылып өөренир.
Россия Федерациязының чырыдыышкын сайыды Сергей Кравцов Бүгү-российжи ада-ие комитединиң хуралынга киришкеш, сөөлгү чылдарда ада-иелер ниитилелиниң өөредилге болгаш кижизидилге чорудуунга ролюнуң улгатканын демдеглээн.
«2040 чылга чедир бурунгаар көрүш-биле 2036 чылга чедир өөредилгени хөгжүдериниң стратегиязын ажылдап эгелээн бис. Программа документизиниң ачызында, ниити сорулгалар болгаш сайзырал угланыышкыннарының дугайында ада-иелериниң, башкыларның болгаш школа директорларының ниити билиишкинни хевирлеттинер. Бүгү-российжи ада-иелер комитеди тургустунган, ынчангаш угланыышкыннар аайы-биле стратегияны белеткээринге ажылчын бөлүктерниң киржикчилери силерниң киржилгеңерге идегеп турар бис. Бо ажылга ада-ие комитединиң кежигүннериниң киржилгези чугула» - деп, Сергей Кравцов демдеглээн.
“Билиг” российжи ниитилелдиң чиңгине директору Максим Древаль Бүгү-российжи ада-ие комитединиң бадылаан Ада-иелер ниитилежилгезиниң эгелээшкиннериниң бирги мөөрейиниң тиилекчилер даңзызын дыңнаткан. Максим Древаль 2025 чылда мөөрейниң ийиги сезону болурун чарлаан.
«Ада-ие ниитилелиниң инициативалар мөөрейи бүгү чуртта улуг сонуургалды оттурган, ынчангаш ийиги сезоннуң эгелээрин өөрүшкү-биле чарлап тур мен. Бо хүнден эгелеп баш бурунгаар билдириишкиннерни киирип болур силер, а чагыгларны албан езузу-биле хүлээп эгелээрин немей дыңнадыптар бис. Бирги сезоннуң арга-дуржулгазын кичээнгейге алыр бис, биске кол чүүл – мөөрейге киржилгени ада-иелерге эптиг кылдыр кылыры. Төлевилелге киржир кижи бүрүзүнге чедиишкиннерни күзедим» - деп, Максим Древаль онзалап демдеглээн.
Россия Федерациязының 78 регионундан 200 төлевилел мөөрейге тиилээн. Он регион 5 болгаш оон хөй премияларны ойнап алган. Башкортостан Республиканың 10 төлевилелин акша шаңналдары-биле демдеглээнинден, регион тиилекчилериниң бирги одуруунче үнген. «Патриотчу кижизидилге» угланыышкында эң хөй - 55 төлевилел тиилээн. «Сагыш-сеткил-мөзү-бүдүш кижизидилгези» (41) база “Күш-шыдал кижизидилгези” (38) угланыышкыннар бажында үштүң санында.
Мөөрейниң 2 млн чедир шаңналдарын 16 төлевилел чаалап алган. 82 төлевилел 1 млн рубль чедир акша шаңналын алган. 500 муң рубль чедир шаңналга 102 төлевилел төлептиг болган. Мөөрейниң сайтызындан тиилекчилерниң долу даңзызын көрүп болур. Олар 2024 чылдың төнчүзүнге чедир ол акшаларын алгаш, школаларынга кижизидилге шөлдерин сайзырадыр төлевилелдерин боттандырып эгелээр. Ада-ие ниитилежилгезиниң инициативалар мөөрейниниң тиилекчилерин болгаш келир үеде киржикчилерин Знание.Академияның «Ада-ие болгаш кижизидилге системазы: келир үени кады хевирлээрлээли» онлайн-курузунче бир дугаарында коштунуп алырынче чалап тур. Уруглар кижизидилгезинде, сайзыралында база деткииринде бодунуң ролюн хандыр билип алыр күзелдиг шупту ада-иелерни курска киржип болур.