ВетИС федералдыг системаның кезээ – «Хорриот» системада малдың тодаргай чүзүнүн, им-демээн айтып, учетта тургузар ажылдар Тывада чоруп турар. ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының медээзи-биле алырга, ноябрь 15-ке чедир шупту мал-маганның үш кезиин - 1,2 хире млн башты чизелээн.
94 муң баш улуг бода малды (48,9%), 8,7 муң баш сарлыкты (59,7%), 227,8 муң баш хой, өшкүнү, 10,4 муң баш чылгыны (10,4%), 704 баш ивини (38,7%), 1,3 муң баш хаваннарны (11,7%) база 208 баш тевени (70,4%) медээлер баазазынче киирген. Ооң аңгыда шупту 8,9 баш куш аймааның чүгле 5 хуузу – 443-үн имнээн.
Мал-маганга тускай дугаарны берип, учет программазында бүрүткээн. Улуг бода болгаш шээр малдарны демдеглээрде бирканы ажыглаар болза, чылгы малга микрочиптерни салыр. Өске регионнарда мал ээлериниң акша-хөреңгизи-биле кампанияны чорудуп турар болза, Тываның эрге-чагыргазы биркалар болгаш чиптер садып алырынга республика бюджединден 9,5 ажыг млн рубльди аңгылаан.
Ындыг болзажок, Тыва Россельхознадзорнуң малды албан им-демдектээр графикте чыдып кааннарның санында. Бадылаан чурум езугаар кооперативтерде база чоннуң хууда ажыл-агыйында инектерни база хаваннарны 2024 чылдың сентябрь 1-ге чедир доозар турган, ам кампанияның хуусаазын узадырары билдингир.
Ажыл-агыйларның тарамык чыдары база аай-дедир көжүп турары-биле ол тайылбырлаттынар. Тыва малчыннар чурттакчылыг черлерден ырадыр, эки одарлыг черлер дилеп, доктаамал көжүп-дүжүп, малын малдап чоруур. Амгы үеде малчыннар чайлаг-күзеглеринден кыштагларынче чоокшулап келген болгаш, учет ажылы дүрген шимчеп эгелээн.
2025 чылдың март 1-ге чедир хууда дузалал ажыл-агыйларында аъттарны, сентябрьның 1-ге чедир өнчүнүң шупту ажыл-агыйларында арыларны база өлүк аңын, ол ышкаш тевелер, ивилер болгаш үлетпүр секторунда тоолайларны учетка тургузарын Тываның ветеринария албаны дыңнаткан. 2026 чылдың марттың 1-ге чедир балыктарны (ХДА-дан аңгыда), ол-ла чылдың сентябрь 1-ге чедир хууда дузалал ажыл-агыйларында шупту шээр малдың, тевелерниң, ивилерниң, тоолайларның, азырал куштарның бүрүткелин доозар.
Малдың шимчээшкинин хайгаараар, айыылдыг аарыглар нептерээрин болдурбас база бюджет субсидияларының хемчээлин санаарынга шын сан-чурагайларлыг болур дээш, 2024 чылдың март 1-де 221-ФЗ федералдыг хоойлу-биле малдың албан электроннуг демдектерин киирген. Малчыннар мал-маганны садып-саарары-биле эвес, а бодунуң хереглелинге азырап-даа турар болза, күрүнениң учедунга боттары болгаш боттарының акша-хөреңгизи-биле бүрүткедирин негеп турар. Бо дүрүмнү хажытканы дээш, 20 муң рубль чедир торгаары, ажыл-агыйның ажыл-чорудулгазын 60 хонукка чедир түр соксадыры көрдүнген.