Октябрьның 30-де, Чазак бажыңынга Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның даргалааны Дыл политиказының талазы-биле күрүне чөвүлелиниң хуралы болуп эрткен.
Республика Баштыңы чылдың-на ноябрь 1-де демдеглеп турар Тыва дыл хүнүнүң ужур-утказын бодунуң байыр чедириишкининде демдеглээн. «Бөгүн бистиң ол шиитпирлеривистиң канчаар күүсеттингенин сайгарып, тыва дылды хөгжүдүп сайзырадырының чаа базымнарын тодарадып айтыр бис. Республикада дыл политиказы болгаш дыл планнаашкыны өөредилге, культура, эртем, информация адырында регионалдыг программаларның хөй кезиинче кирип, хамааты эгелээшкиннерден деткимчени алыр ужурлуг – деп, демдеглээн. – 2016 чылда Тыва дыл хүнүн доктаадып бадылаар саналды киирип, ону эрттирериниң ужур-утказын болгаш чугулазын айтып, төрээн дылывыстың салым-чолу дээш бодунуң идепкейжи туружун чижек кылдыр көргүскен Тываның Улустуң чогаалчызы Александр Александрович Даржай ноябрь 3-те 80 харлаар».
Хуралдың айтырыында Тыва дылды хөгжүдер эчис сорулганың 2023 чылда күүселдезин сайгарып чугаалашкан. Өөредилге сайыдының албан-хүлээлгезин күүседир кылдыр томуйлаткан Ренат Ооржак ону илеткээн.
Өөредилге сайыдының илеткелинден алырга, регионалдың өөредилге системазының бүгү деңнелдеринде тыва дылды өөредип турар. «Төрээн Тывам» өөредилге программазы республиканың уруглар садтарынга төрээн дылды өөренир арганы берген. Тыва чаштарның ниити санының 80 хире хуузу, азы 20 ажыг муң уруг тыва дыл кичээлдеринде хаара туттунган. Школаларда төрээн дыл кичээлдеринге неделяда 5 шакты аңгылаан, 45668 кижи ону аңгы эртем кылдыр өөренип турар.
Тыва дылдың эчис сорулгазын күүседири-биле 1-ден 4 класстарга «Хүрээлел», «Сан» өөредилге номнарын, назы четпээн өөредилгениң «Федералдыг өөредилге программазы» номну, «Төрээн дыл», «Литературлуг номчулга», «Технология», «Күш-культура», «Чурулга уран чүүлү», «Хөгжүм» эртемнеринге федералдыг ажылчын программаларны тос айның дургузунда очулдурган. Бөгүнде 5-7 класстарга «Төрээн черивистиң төөгүзү. Тыва» өөредилге ному парлаарынга белен. «Төрээн Тывам» өөредилге-методиктиг комплексти чаарткан, аңгы-аңгы хар-назынныг уругларга дидактиктиг материалдарны болгаш көргүзүг пособиелери дээш, өске-даа чүүлдерни ажылдап кылган.
Тыва дылды чурагайжыдарының талазы-биле улуг ажыл кылдынган. «Яндекс.Клавиатура» сервисче тыва дылды киирген, tyvan.ru кылымал угаанныг онлайн очулдурукчуну ажылдаткан, Яндекс.Переводчик. сервисче тыва дылды киирериниң ажылдары ам-даа чоруп турар. 282 муң тыва-орус чергелешкек сөстерни база компанияның нейрочеткизиниң өөредилгезинге херек 5 млн хире сөс ажыглалдыг тыва дылдың монокорпузун «Яндексче» дамчыткан.
Стратегия күүселдезиниң айтырыы болур кадрлар - тыва дыл болгаш чогаал башкыларының белеткелин Тываның күрүне университединиң филология факультединиң деканы Надежда Сувандии немей дыңнаткан. Деканның чугаазы-биле алырга, бөгүнде 115 студент университетте өөренип турар, бо чылдың 20 доозукчузу республиканың өөредилге албан черлеринде ажылда тургустунган.
Национал школа хөгжүдер институттуң директорунуң оралакчызы Эрик Норбу Тываның школаларның эге класстары бо чылдың төнчүзүнде тыва дыл болгаш чогаалдың чаа өөредилге номнарын алырын дыңнаткан. Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның даалгазы-биле 30 муң санныг өөредилге номнарын парладып турар. Бөгүн институт Красноярскиниң «Офсэт» парлалга чери-биле өөредилге номнарын парлаар керээни чарган.
Күрүне чөвүлелиниң киржикчилери республика девискээринге ийи күрүне дылдарын ажыглаарын база чугаалашкан. Тываның гуманитарлыг болгаш тускай шинчилелдер институдунуң эртемденнери Кызыл хоорайның ийи – Кочетов төп база Оюн Күрседи кыдыкы кудумчуларда аскан сөстерлиг информацияларны шинчилээн. 2023 чылдың декабрьдан тура 701 фоточуруктарга ону чыгган. Күрүне албан черлериниң тыва дылда ады чок, тыва дылдың шын бижилгезиниң чурумнарынхажыттынган чүүлдер бар болганын шинчилел илереткен.
Каадыр-оол Бичелдей, Александр Шоюн, Игорь Кошкендей болгаш өскелер-даа боттарының санал-оналын берип, инициативаларны киирген.
Владислав Ховалыг күрүне албан черлериниң адында орфографтыг частырыгларны эдип, күрүне болгаш муниципалдыг албан-хаакчыларга мергежил бедидериниң курстарын организастаар даалганы 2025 чылдың сентябрьга чедир күүседирин айыткан. Ол ышкаш тыва дылга эң эки эртем-нептереңгей ажыл дээш национал премияны тургузар дугайында саналды деткээн.