Бо хүнде, 1944 чылдың октябрь 29-та, ССРЭ-ниң Улусчу комиссарлар Соведи Тыва областың харылзаа эргелелин тургузар дугайында доктаалга атты салган. Бөгүнде республиканың башкарыкчы харылзаа операторларның бирээзи – А«Тывасвязьинформ» АН ооң салгакчызы.
Тываның Баштыңы ССРЭ-ниң составынче Тываның эки тура-биле каттыжып киргенинден бээр 80 чылында юбилейин онзагай болуушкун кылдыр демдеглеп турар ниитилелдиң хоочуннарынга, ажылдакчыларынга болгаш удуртулгазынга байырын чедирип, бо чылдар дургузунда харылзаа бурунгаарлаанын айыткан:
- «Тывасвязьинформ»-нуң специалистери партнерлары-биле кады чаа, чурагайлыг улуг четкилерни тудуп, чаа үениң телефониязын сайзырадып, калбак шугумнуг интернетче чугула социал объектилерни киирерин хандырып, чугула хөй-ниити болгаш политиктиг хемчеглерни – Россияның Президент соңгулдаларындан эгелээш, школаларда түңнел күрүне шылгалдаларын эрттиреринге чедир үдеп турар – деп, Владислав Ховалыг бодунуң байыр чедириишкининде демдеглээн.
80 чыл бурунгаар Кызыл биле Москваның телефон харылзаазын хандырар дээш Минусинск – Кызыл участогунга телефон шугумун шөйер ажылдарны чоруткан. Дараазында, 1945 чылда, республиканың шупту кожууннар төптеринге телефон станцияларын болгаш радиофикация белдирлерин тургузуп эгелээн, а найысылалга 500 дугаарлар бар хол-биле кожар хоорайның телефон станциязын чепсеглээн. 1950 чылдарда республикага 11 телефон станциялары ажылдап турган.
Эрткен чүс чылдың 70 чылдарындан эгелеп техниктиг шынарлары-биле элээн эки АТСК хевирлиг чаа салгалдың телефон станциялары сайзыралды алган. 1976 чылда телефон харылзаазының чес шугумнуг ийиги агаар четкизин Кызыл – Абакан участогунга туткан. Ооң соонда хоорайлар аразында телефон харылзаазының чартык автомат болгаш автомат аппаратуралары салдынган.
Республикада электрохарылзаа болгаш «Тывасвязьинформ» кезээде кады хөгжүп сайзырап келген. Сөөлгү беш чылдарда ниитилел инфраструктуразын калбартып, чаа продуктуларны болгаш амгы үениң ачы-дузаларын нептереткен. Ыраккы суурларже болгаш кожууннарже харылзааның 3000 ажыг километр волокно-оптиктиг шугумун шөйүп, социал ужур-дузалыг объектилерни дүрген дамчыыр харылзаа болгаш интернет-биле хандырган.
Бөгүнде IP-телефония адырында эң хереглелдиг ачы-дузаны АТС Si3000 баазада сайзырадып эгелээн. Ачы-дуза алыкчыларынга бедик шынарлыг ачы-дузаны көргүзүп, call-төптерни болгаш «изиг шугумнарны» организастаан. 2022 чылдан веб-интерфейс и мобильдиг капсырылга таварыштыр видеохайгааралды, «Виртуалдыг АТС», «Угаанныг домофон» дээш, өске-даа ачы-дузаларны ажыглалче киирген.
«Тывасвязьинформ» АН-ны Сылдыс Хертек 15 чыл ажыг үе иштинде удуртуп чоруур. Ооң удуртканы бүдүрүлге «Өөредилге» национал төлевилелдиң боттанылгазында идепкейлиг киржип, 32 школаны база 100 ажыг инвалид уругларны ырактан өөредири-биле Интернет четкизинде кошкан. «Тывасвязьинформ» «ИнфоВУЗ» программаны боттандырып, Тываның шупту профессионал өөредилге черлерин, регионалдыг Кадык камгалал яамызының социал төлевирлерни автоматчыдар программазын чаңгыс аай информастыг шөлче каттыштырган. Бүдүрүлге өске-даа федералдыг болгаш республика программаларын амыдыралда идепкейлиг боттандырып турар. Харылзаачылар бирги зона иштиниң Кызыл - Элегес-Аксы - Шагаан-Арыг волокно-оптиктиг харылзаа шугумунуң тудуун дооскан.