2023 чылда таарымча чок байдалдарга турган 2,1 муң хире уруг Тываның уруглар бажыңнарынга база приюттарга реабилитацияны эрткен. Республика Чазаанга ажы-төлдүг өг-бүлелер болгаш уруглар байдалының дугайында ТР-ниң Күш-ажыл яамызының эрткен чылда илеткелин сайгарып тура, уругларның хайгаарал чок чорууру-биле демисел айтырыгларын көрген.
2022 чылга деңнээрге, реабилитация төвүнче кирген уругларның саны 10,7 хуу, 2429-тан 2169 кылдыр кызырылган. Түр чурттадыр черлерже кирген уруглар саны-биле (324 уруг) Кызыл хоорай мурнуку черде артпышаан.
Уругларның чедимчелиг эвес чоруунуң талазы-биле чамдык кожууннар найысылалда чоокшулап келгени опека органнарын дүвүредип турар. Чыл дургузунда Таңдының өг-бүлеге болгаш уругларга социал дуза төвүнге 212, Ак-Довурак – 193, Чөөн-Хемчик – 182, Кызыл – 169, Тожу – 154 уруг кирген. Тере-Хөл болгаш Өвүр кожууннарда эң эвээш уруглар хавыртынган – тус-тузунда 37 база 35.
Уругларның хоргадал черлеринче кире бээриниң чылдагааннары аңгы-аңгы, ындыг болзажок, хөй кезиинде ада-иелерниң асоциалдыг байдалында. Полицейжилерниң рапорту, социал ажылдакчылар, башкылар болгаш эмчилерниң дилээ-биле 1,5 муң хире уругну реабилитация төптеринче чоруткан.
Чүгле 286 таварылгада ада-иелер, чок болза хоойлу езугаар төлээлери амдыызында берге байдалда болгаш, күрүнениң доктаамал хайгааралынга база сагыш човаашкынынга турар кылдыр ажы-төлдү социал-реабилитация төптеринге хүлээткен. А 16 элээдилер харыысалга чок ада-иелеринден түр када камгалаар дилегни опека органнарынче боттары киирген.
Хоойлу езугаар реабилитацияның хуусаазы 3 айдан ашпас. Ол үе дургузунда социал ажылдакчыларның дузазы-биле ада-ие сергеп, ажылды тып, боттарының айтырыгларын шиитпирлептер ужурлуг. Ынчан уругну төрээн өг-бүлезинче эгидип бээри - эң эки төнчүлүг төөгү.
Социал төптерниң медээзи-биле алырга, 2023 чылда реабилитация эрткен шупту элээдилерниң 80 ажыг хуузу, азы 1618 кижини өг-бүлелеринче хүлээткен. Социал ажылдакчыларның деткимчези-биле өг-бүлелер боттарын холга тудуп, амыдыралдың берге байдалындан үнген.
119 уругга азыракчылар тывылган болза, 18 уруг – азыраар өг-бүледе барган. Уруглар бажыңнары 67 уругну хүлээнип алган. Опека органнары алызында азырап алгаш баар 131 уругну келир үеде ада-иелери-биле таныштырып, ужураштырып, өг-бүле деп чүл деп чүвени көрүп, улуг болгаш бичии кижилер-биле чугаалажып, ажыл-агыйга дузалажып өөренир кылдыр түр када чорудуп турар.
Муңгаранчыг чүүлдер база бар. 53 уруг чылдан үр хуусаа иштинде реабилитация төптеринде чурттавышаан. Оларның ада-иелери түңнелди үндүрүп, таптыг амыдыралче ам-даа эглип келбээниниң херечизи. Ынчалдыр херек кырында дириг ада-иелиг ажы-төлдер өскүссүреп артып каап турар.
Доктаамал чурттаар приюттардан аңгыда, чартык стационар черлерни чедимчелиг эвес өг-бүлелерниң уругларынга тускайлаан. Ында аштанып-чемнеринден эгелээш өөрениринге чедир шупту чүвени организастаан, ынчалда-даа уруглар боттарының бажыңнарынга хонар.
2023 чылда 1738 уруг хүндүскү лагерьлерге реабилитацияны эрткен. Уруглар социал-реабилитация төптеринче келбейн баар, а ада-иелер ажы-төлүнүң лагерьде барган-барбаанын хайгааравайн турарындан, ооң дээштии куду деп, Күш-ажыл яамызының специалистери санаан. Социал реабилитация төвүнүң ажылдакчылары хүндүскү лагерьлерни хандырылганың өске хевирлеринче эде тургузарын саналдаан.
Ооң-биле кады ажы-төлдүг өг-бүлелерге социал үделге ажылдары экижээн. Чидиг айтырыгларлыг өг-бүлелерни эртежик илередип, оларның чедимчелиг эвес чоруун болдурбазы – үделге ажылының сорулгазы ол. 2023 чылда Тываның социал албаны 9739 ажы-төлдүг 3 273 өг-бүлени хайгаараан, олардан 589 өг-бүле социал айыылдыг байдалда болган.
Оларга чогуур деткимчени көргүскен, асоциалдыг байдалдан камгалаан. 158 кижини ажылда тургускан, 163 кижини наркологияга эмнээн. Социал албан черлери база эрге-чагырга органнарындан аңгыда, өг-бүле клубтары, херээженнер эвилели, адалар чөвүлелдери, волонтер организациялары патронажка киржип, бергелерни ажып эртеринге шупту дузалашкан.
Бөгүнде 3597 ажы-төлдүг 1269 өг-бүлени социал үделгеден уштаан. Оларның 900 ажыы боттарының күжүнге бүзүреп, эки чурттап, өг-бүлезинге база ажы-төлүнге эки амыдыралды хандырып болурун көрген болгаш, багай чаңчылдарже катап ээлбес деп, специалистер санап турар.